5 . قوانين طبيعى يك سلسله احكام و مقرّراتى هست كه براى زندگى انسان لازم و ضرورى است ، و هرگز زندگى اجتماعى انسانها در هيچ مقطعى بدون آن مقرّرات قابل تداوم نيست اين مقرّرات اجتماعى را قوانين طبيعى مىناميم . قوانين طبيعى قابل نسخ نيست ، زيرا نسخ اين مقرّرات زور و استبداد است ، اين قوانين قابل جعل و قانون‌گذارى هم نيست ، زيرا اين قوانين در اجتماع موجود است ، و جعل مجدّد آن تحصيل حاصل است . روى اين بيان اگر در شريعت آسمانى ، حكمى در مورد يكى از اين قوانين آمده باشد به عنوان قانون‌گذارى نيست ، بلكه به عنوان بيان واقعيت است . در اينجا چند نمونه از آيات و احاديث وارده به عنوان بيان واقعيت را مىآوريم : 1 . « يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً ؛ « اى مردم ! بخوريد از آنچه حلال و پاكيزه در روى زمين است . » « 1 » 2 . كُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعامَكُمْ ؛ « بخوريد و دامهاى خود را بچرانيد . » « 2 » پر واضح است كه خوردن نعمتهاى حلال پروردگار ، حق طبيعى انسان ، و چريدن در دشت و دمن ، حق طبيعى حيوان است ، درست همانند حقّ حركت و برخاستن و حق نفس كشيدن ، و حق آشاميدن كه كسى نمىتواند اين حق را از انسان

--> ( 1 ) - سوره بقره ، آيه 168 ( 2 ) - سوره طه ، آيه 54 .